Bizans Çalışmaları Araştırma Merkezi
Özgeçmiş:
Nuray Ocaklı, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Tarih Bölümü’nde doktor öğretim üyesidir. Osmanlı Tarihi alanındaki doktora derecesini Bilkent Üniversitesi’nden almış olup, 15. ve 16. yüzyıl Osmanlı tahrir defterleri ile 19. yüzyıl cizye ve nüfus kayıtları üzerine uzmanlaşmıştır. Güncel çalışmaları; Osmanlı Balkanları’ndaki Hristiyan askerî grupları ile Batı Makedonya, Tesalya ve İstanbul’un sosyo-ekonomik tarihini kapsamaktadır. Geç Orta Çağ dönemindeki Hristiyan askerî gruplar, Ortodoks Hristiyan lonca toplulukları ve kadın zanaatkârlar, ipek endüstrisi, Romaniot Yahudileri ve Hristiyan dinî vakıfları üzerine makaleler yayımlamış ve bildiriler sunmuştur. Ayrıca, Osmanlı İmparatorluğu’nda Batı müzik kültürünün şekillenmesinde piyanonun oynadığı önemli rol de araştırma ilgi alanlarından biridir. Sultan II. Abdülhamid’in M. F. Rachals marka otomatik piyanosu ve Yıldız Sarayı’ndaki opera binasında gerçekleştirilen *La Traviata* temsilleri üzerine makaleler ve kitap bölümleri kaleme almıştır. Hâlihazırdaki çalışmaları ve akademik projeleri; Bizans’tan Osmanlı yönetimine geçiş sürecinde gayrimüslim toplulukların demografik hareketleri, ipek endüstrisi ve kültürel miraslarının yanı sıra, Osmanlı sarayında Avrupalı kadın müzisyenlerin icraları üzerine odaklanmaktadır.
Proje Başlığı:
Erken Orta Çağ’a Ait Yerel Bir Aziz Figürünün Değişen Çehresi: Bizans’tan Osmanlı Yönetimine Geçiş Sürecinde İstanbul’da Aya Trabzon (Trabzonlu Aziz Eugenios) Kültüne Dair Yeni Arşiv Kaynakları
Proje Tanımı:
Aziz Eugenios, Erken Orta Çağ döneminde Trabzon’da popülerlik kazanmış yerel bir azizdir. Şehadetine dair ilk epik hikâye 6. yüzyılda kaleme alınmıştır. Trabzon İmparatorluğu’nun kurulmasının ardından, Aziz Eugenios kültü imparatorluk himayesinde gelişmiş ve ikonografisi, 1461’de Trabzon’un Osmanlılar tarafından fethine kadar geçen süreçte değişime uğramıştır. Osmanlı Arşivleri’nde yer alan yeni bir kaynak, 15. yüzyılın ikinci yarısında Aziz Eugenios imgesinde sıra dışı bir dönüşüm yaşandığına işaret etmektedir. Fethin ardından, Trabzon’daki Bizans soylularının önde gelen isimleri İstanbul’a yerleştirilmiş ve bu topluluğun vergi gelirleri padişahın vakfına tahsis edilmiştir. Söz konusu topluluk, büyük olasılıkla bulundukları semtteki aynı adlı bir kiliseye atfen, "Aya Trabzon" adını taşıyan yeni bir mahalle kurmuştur. Aziz Eugenios kültünü de beraberlerinde İstanbul’a taşıyan bu topluluk sayesinde, azizin ismi Fatih Sultan Mehmed Camii’nin vakıf defterine kaydedilmiştir.
Bu çalışma, İstanbul’daki Aziz Eugenios kültüne dair Osmanlı kaynaklarını inceleyerek, azizin yeni çehresini ortaya koymakta ve Trabzonlu topluluğun, yeni dönemde Ortodoks Patrikhanesi siyaseti üzerindeki derin etkisini gözler önüne sermektedir.